Aston Martin

Geçen haftanın gündem yaratan konusu ilk etapta elektriğe ve doğalgaza yapılan fahiş zamlardı. İlk etapta diyorum, zira bu zamları müteakiben farklı tüketim malları kalemleri de bu zam furyasından nasibini aldı. Sigara, alkollü içki, cep telefonu ve özellikle de 1,6 cc motor üstü otomobillere yapılan ÖTV zamları doğalgaz ve elektriğe yapılan zamları bir nebze unutturdu. Hükümetin hanesine yazılması gereken bir cüretkarlığı daha; şimdiye kadar alışkın olduğumuz bir politika değildi zam gündemini başka bir zam gündemi ile değiştirmeyi denemek ve bunda nispeten muvaffak olabilmek.

Şimdi hepsini bir kenara bırakalım, benim asıl üzerinde durmak istediğim şey otomobil ÖTV’sinde meydana gelen artış. Başbakan bununla ilgili  ”Porsche’ye binmeyin, Fiat’a biniverin” minvalinde tavsiyede bulunmuş bugün bizlere. Bunu duyunca aklıma takıldı da, biraz sorgulama ihtiyacı hissettim. Gerçekten de 1,6 cc ve üzeri motora sahip araçlara yapılan zamlar sadece bu grup tüketicilerini mi ilgilendiriyor, yoksa altı gruplar da doğrudan olmasa bile dolaylı yollardan bu zamdan nasibini alıyorlar mı? Cevabını hemen söyleyip altını doldurmaya başlayayım; evet nasiplerini ziyadesiyle alıyorlar, daha açık bir ifadeyle bu işten kısa-orta vadede en zararlı çıkacak kesim 1,6 cc motor ve altı araçların potansiyel müşterileri olacaktır.

Biraz daha açıklayıcı olması için bu görüşümün otomobil talep eden kesimleri üç gruba ayıralım; alt, orta ve üst. Üst segment otomobil müşterisi, yani Başbakan’ın Fiat’a binmelerini salık verdiği kesim yüksek gelir düzeyini haiz ve lüks tüketim harcamalarına meyyali olan grubu oluşturuyor. Bu gelir grubunun üst segment otomobillere olan taleplerinin fiyat esnekliği düşük olduğundan, söz konusu vergi zamı bu kişileri fazlaca enterese etmeyecektir. Yani, Porsche satın alacak ekonomik durumu olan kişi yine Porsche’sini alacak, Fiat’a da ancak taksi ihtiyacı olduğu zaman binecektir. Bu yüzden üst gelir grubunu analizimizden çıkarıp alt ve orta gelir grubu üzerinden konuyu tartışmaya devam edelim.

Açıktır ki, 1,6 cc motor araçlar ile Aston Martin ve benzeri otomobiller arasında çok geniş bir yelpaze söz konusu. Bu nedenle gelir gruplarını ayrıştırdığımız gibi analizi basitleştirmek için bahse konu bu otomobil yelpazesini de olabildiğince daraltalım. Ben bu noktada piyasada sadece 1,3 cc ve 1,6 cc motorlu araçların bulunduğunu varsayacağım.

Başta da belirttiğim üzere, ÖTV zamından doğrudan nasiplenen araçlar 1,6 cc olanlar. Ne oldu bunlara zamdan sonra, tabii ki fiyatları arttı, söylemeye bile gerek yok. Otomobiller bu bu zamlardan etkilendi, peki ama galericiler bu otomobilleri insanlara zorla mı satıyorlar. Elbette hayır, tüketiciler kendi tercihleri doğrultusunda kendilerine en uygun otomobili almaya karar veriyorlar. Bu bağlamda, daha geçen haftaya kadar kendisine 1,6 cc VW Golf bakan bir tüketici, son zamlardan etkilenmemek için ne yapabilir? Basit, daha az güçlü motorlu bir araca yönelerek bu zamdan yakasını kurtarmış olur. Ne güzel oldu değil mi, bu kısma kadar sorunun aslında Porsche’den Fiat’a binme meselesi değil, 1,6 cc VW’den 1,3 Ford Fiesta’ya binme sorunu olduğunu görmüş olduk. Yani bu vergi artışının enterese ettiği kesimler gerçekte bu kadar dar bir band içinde hareket ediyorlar. Başbakanın işaret ettiği yere gözünüzü daldırırsanız birkaç dakika sonra uyuklamaya başlayabilirsiniz. Ve bu uyuklama halinin de ne kadar süreceği hakkında net bir fikri olan insan göremedim şimdiye kadar. Bu nedenle tavsiye etmem. Amaan, ne de olsa masallardaki gibi bir prens gelir öper uyandırır beni diye düşünüyorsanız yine siz bilirsiniz.

Bu arada olay bundan ibaret değil. Yavaş yavaş üst gelir grubundan alt gelir grubunun ahvaline geldik. Bu otomobil arzı kısa dönemde esnek değil, yani alt segmente olan talep bir anda arttığı için otomobil üreticileri piyasaya bu talebi karşılayacak otomobili bir anda süremezler. İktisat biliminin basit bir gerçeği ile karşı karşıyayız, kısa dönemde 1,6 cc altı otomobil talebi, aynı otomobilin piyasaya arz seviyesini geçti. Bu da bu otomobillerin fiyatlarının yükselmesi demek.

Nihai tabloya şöyle bir bakalım; Aston Martin alacak gücü olan Aston Martin’ini yine aldı, VW Golf 1,6 alacak olan vergi ödemek istemediği için tasarruflu davranma yoluna gitti ve 1,3 Ford Fiesta satın aldı. Bu durum yukarıda da belirttiğim gibi talebi artırdı ve artan talep kısa dönemde arz ile dengelenemeyince fiyatlar artıverdi. 1,3 Ford Fiesta almayı düşünen garibim alt gelir grubu ne yaptı; (tabii otomobil piyasasına göre alt gelir grubundan bahsediyorum. Yoksa dandik bir Fiesta için bile şu ülkede orta-üst tabaka olmanız elzemdir) kendisine en yakın akbil dolum merkezinden aylık akbil doldurtup metrobüs durağının yolunu tuttu.

Görüldüğü gibi, saygıdeğer Başbakan’ın değerlendirmesi ile gerçeklik arasında dünyalar kadar fark var. Muhakeme edip edememek sizlere kalmış.

Not: Bu değerlendirmeleri segmentler arasındaki fiyat değişmelerini göz önünde bulundurarak yaptım. İşin içine distribitörlerin “otomobili alın vergisi bizden” benzeri kampanyaları ve türev uygulamalar girerse işin gidişatı değişebilir tabii ki.

Rutkay Aziz

Rutkay Aziz dün gerçekleşen Altın Portakal Ödül Töreni’nde yaptığı konuşma boyunca ayakta alkışlandı. Bu konuşmanın yankıları ise silik medya ve basın sayesinde olmasa da sosyal medya sayesinde halen sürüyor.

Malum, Türkiye esaslı bir kurumsal ve sosyal dönüşüm süreci yaşıyor. Bu süreç karşısında medya, basın, iş dünyası, üniversiteler ve devletin muhtelif kurumları pasifliğin dibine vurmuş durumdalar. Nadiren de olsa sesini çıkarmaktan çekinmeyenler ağırlıkla sanatçı grubundan insanlar. Bunun nedeni ne olabilir diye düşündüm ve bahse konu durum ile ilgili bazı kanaatlere vardım.

Öncelikle, sanat ile uğraşan eden kimseler, genellikle egoları yüksek olan insanlardır. Sanat ile uğraşan diyorum, çünkü burada sanatçı kimdir, kim değildir şeklinde bir tartışmaya girmek konunun özünden uzaklaşmamıza neden olacaktır. Sanat ile uğraşanlar tabiriyle sanatçıları ve sanatçı olma yolunda, niyetinde, kararlılığında olan insanları kastediyorum. Yani tabir sanatçılar alt kümesini kapsamakla birlikte daha geniş bir anlama tekabül ediyor. Neyse, fazla uzatmadan; peki toplumun bütün kesimleri bu kadar sinmişken, bir köşede pusmuşken neden olan bitene en çok öfkelenen bu insanlar oluyor?

Bu sorunun yanıtı aslında gayet basit, Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana sanatçılar hiçbir dönemde bugün olduğu kadar küçümsenmediler de ondan. Bir heykeltraşın ortaya koyduğu eser “bir ucube dikmişler mübarek türbenin karşısına” denerek hakir görüldü ve paramparça edildi. Bir ressam kalçasından bıçaklandı, televizyonlarda gazetelerde kendisiyle alay edildi. İçeride şarap içiliyor diye halk sanat galerisini basıp dağıttı. Muhalif partide siyasete giren yılların sanatçıları “sanatçı müsveddesi” olarak nitelendirildi. Yine sayın başbakan “ne çok okuyanlar gördük, şimdi ne halde oldukları ortada..” minvalinde bir söz sarf etti. Bu çok okuyanların ne halde olduklarını bilmem, ancak insanların vaziyetlerini kıyaslama ölçütünün Fortune 500 gibi zenginlik belirteci listeler olması ve bu ölçütün sanatçılar da dahil olmak üzere toplumun bütün kesimlerine teşmil edilmesinin çok ciddi bir zihinsel çarpıklığa işaret ettiğinden şüphem yok.

Tüm bunlar olup biterken, diğer yandan ise iktidar mentalitesinin tek bir kişilikte vücut bulmuş hali olan Nihat Doğan gibiler reytingleri alt üst ediyordu.

Sanat için gerçekten yoğun mesaisini ve yıllarını harcamış insanlar en ufak bir kıymet görmedikleri gibi saygısızlığın ve küçümsenmenin de türlü örnekleri ile karşılaştılar. Zaman zaman maruz kaldıkları fiziksel saldırılar ise cabası. İktidar çevreleri bu insanların uğraşılarını takdire şayan görmediler belki ama, en azından bu insanları itibarsızlaştırmak yerine hoşgörülü davranma yolunu seçselerdi, kuvvetle muhtemeldir ki yine şimdi olduğu kadar reaksiyon ile karşılaşmayacaklardı. Zira başta da belirttiğim gibi, sanat ile uğraşanlar tepkilerini toplumsal duyarlılık kisvesi altında gösterseler bile, esas hareket noktaları incinmiş olan egolarıdır. Bu noktada yanılıyor isem şimdi yapmakta olduklarından daha fazlasını yapmak zorundalar bu ülkenin geleceği adına. Kimse merak etmesin, şahit olacağım sınırlı bir eforla dahi ben kendi adıma ikna olurum.

Tüm zebralar aslanların parçaladığı arkadaşlarına uzaktan mal mal bakarken, Fazıl Say ve Rutkay Aziz’in bu denli rahatsız olmalarının ve bu rahatsızlıklarını öfkeyle dile getirmelerinin esas sebebi bence budur.

Themis

Üniversite günlerim, geleneksel vize sonrası Beyoğlu turlarımızdan birisi. Yine bir yerlere oturmuş çok içmişiz. Kalan son takat ve bilinçle Çapa’daki öğrenci evine dönme çabası. Neyse ki sabaha kadar vızır vızır çalışan taksi-dolmuşlar var bu güzergahta, az hayır duamı almadılar eski muhitimde. Sıramız gelmiş binmişiz. Arkada bir kişilik yer var. 60′ına yakın gösteren ancak en fazla 40′ında olduğunu düşündüğüm bizden daha beter içmiş bir adam dışardaki sıracı tarafından arabaya sokuluyor. Bizim derdimiz de o dakika başlıyor. Adam gidene kadar susmak bilmedi,  bir şeyler konuşuyor, birilerine küfrediyor arada. Sabır göstermeye çalışıyoruz, ama terbiyesizliğin hudutunu kestirecek gibi değil. Dolmuş şöförlerinden aşina olmadığımız bir performans belki ama şöför herkesten daha çok sabrediyor. Yolculuk zaten kısa, trafik yoksa 20 dakika. Ama yolculardan bazıları homurdanınca artık dolmuş şöförü de tepkisini dizginleyemiyor daha fazla; “Dayı, sen doğduğun zaman baban davul mu çaldırdı erkek çocuğum oldu diye?” Aşağılama değil, bir serzeniş aslında, adamın o haline, tavrına içten gelen isyanla karışık bir üzüntü cümlesi. Biz Çapa’da atlıyoruz, adam arkada küfürlere devam ediyor. İnerken şöföre sabretmesini, başına iş almamasını tembihliyoruz.

Bugün bir Yargıtay Tetkik Hakimi zehir zemberek istifasını sundu. Gerekçesi ise özetle Türkiye’de yargının bitmiş olması ve iktidarın güdümü altına alınması. Özetle yetinmeyen okurları şöyle alabiliriz.

Karşı çıkılan hususlara getirilen çok sert bir tepkidir bana göre istifa kararı. Değerli medyamız Tayyip Erdoğan’ın bölgesel liderliğine öylesine kilitlenmiş durumda ki böylesi hayati önemi haiz bir konuyu bile görmezlikten gelebiliyor. Bittiği iddia edilen şey Et ve Balık Kurumu değil beyler, Yargı Sistemi. Hani güçler ayrılığının üç unsurundan bir tanesi, olmazsa olmazı…

İçinde bulunduğumuz dönemin karakteri belli; esen rüzgara doğru yelken açıp yol almaya çalışanlar, senelerdir bindiği atlarından inip başkalarının atına binmekten imtina etmeyenler, her devrin adamı olanlar, ve toplumun her kesiminden insanlar; gazeteciler, akademisyenler, iş adamları, yargıçlar, hakimler hatta sanatçılar…

Bir kere şu kati gerçeğin altını çizelim; yargı bağımsızlığının ortadan kalktığı ve yargının yürütme organının güdümüne sokulduğu bir düzende hukuk devleti kavramından söz edilemez. Böylesi koşullar altında bundan söz eden varsa yalanların en büyüğünü söylüyordur. Gazete ve televizyonlarda göremiyoruz, ancak haber kaynakları biraz didiklenirse karşılaştığımız tablo ortada; HES inşaatı aleyhine karar aldıkları için görev yerleri değiştirilen hakimler, yaptığı soruşturmanın dokunduğu yerler beğenilmeyince tenzil-i rütbe yapılan savcılar… Bir de özel yetkili savcılık diye bir kurum var ki ortada engizisyondan beter.

Bu ahval ve şerait altında, başkasının atına binmese bile ses seda çıkaramayan, hiçbir şekilde tepkisini ortaya koyamayan hakim ve savcılara sormak istiyorum; siz hakim ya da savcı olduğunuzda, babanız oğlum hakim savcı oldu diye davul mu çaldırdı?

Doğan Yurdakul

Odatv tutuklu sanığı Doğan Yurdakul’un hayatını kaybeden eşinin cenazesindeki görüntülerden bahsediyorum.

Şahit olduğu hadiselerden Nihat Genç de yazısında bahsetmiş, ancak cenaze anıyla ilgili birkaç fotoğraf bile geldiğimiz nokta ile ilgili çok şey söylüyor aslından bize. Biraz vicdan, biraz muhakemeyle anlaşılmayan bir husus varsa da çatpat anlaşılır hale gelebilir. Tabii bir ölçek de iyi niyet olacak insanda…

Şimdi Doğan Yurdakul kanser tedavisi gören eşini kaybetti, ki zaten bir süredir bu acı habere de hazırlamış kendini. Yazısında belirtmişti. Arkadaşları hükümete yalvardılar çıkıp son kez eşini görebilmesi için, ancak o; “ben zaten onunla telefonda helalleştim, kimseye minnet etmem. böyle bir talebim yok” demişti. Yasal hakkı olduğu için özel cezaevi arabasıyla mezar başına kadar getirdi yüce devletimiz kendisini, Allah razı olsun. Ancak minnet etmemesinin karşılığını da cenazenin defin anına kadar gani gani çıkardı hükümetimiz. Allah onlardan da razı olsun…

Şu birkaç fotoğrafı görünce bir kez daha çok iyi idrak ettim ki; şu ülkede “vicdan”, “insaf”, “merhamet” gibi duygular bile aslında konjonktürel bir nitelik arz etmektedir. Yani içsel dinamikleri ve fıtratı itibariyle aslında bu duyguları zerre kadar haiz olmayan bir insan yahut topluluk, konjonktüre göre insaflıymış gibi görünebilir, merhamet sahibiymiş gibi kendini pazarlayabilir. Söylemek istediğimi biraz somutlaştırayım, 1961 Anayasasının yürürlüğe girdiği yıllara dönelim. Bu anayasada temel hak ve özgürlükler, insan hakları, sendikal haklar ne kadar geniş bir şekilde yer almıştı değil mi? Halbuki böylesi özgürlükçü ve yurttaşını yücelten bir anayasayı hazırlatıp yürürlüğe koyan aynı kişiler, darbeyle devirdikleri seçilmiş bir başbakanı darağacına götürürlerken “prostat muayenesi yapacağız şimdi sizi” diyerek onlarca kişinin önünde az sonra öldürecekleri adamı en adi şekilde aşağılayacak kadar alçaladabiliyordu. Bu iki davranış tarzını nasıl bağdaştıracağız? Çok kolay, esas olan Adnan Menderes’e reva görülen davranış biçimiydi. Bahse konu Anayasa ise o dönemin uluslararası konjonktürünün bir gereğiydi sadece. II. Dünya Savaşı’nın sonlarından 80′li yılların başına kadar devam edecek küresel yükseliş döneminin basit bir icabıydı.

Aynı şekilde, 1982 Anayasasına bakalım. Yukarıda bahsettiğim “Altın çağ” artık sona ermiş, küreselleşme olgusu ortaya çıkmış ve global anlamda kazanılmış olan sosyal ve ekonomik haklar serbest piyasa ekonomisinin gerekleri doğrultusunda biçilmeye başlanmıştı. ABD’de Reagonomics, İngiltere’de Demir Lady’nin adıyla anılan Thatcherizm ve bu rüzgarın Türkiye’deki yansıması olan Özalizm… 1961′de işçilere sosyal ve ekonomik hakları bahşedilmesi de konjonktüreldi, 1982′de bu hakların geri alınması da aynı şekildeydi. Yani demem o ki; aslında ne 61 İhtilalini yapanlar bu özgürlükçü mentaliteleri nedeniyle iyiydiler, ne de 80 darbesini yapanlar bu hakları tırpanladıkları için kötü. Konjonktür, veya “zamanın ruhu” böyle buyurduğu için bazı kimseler bazı şeyleri yapıp durdular anlayacağınız.

Günümüz Türkiyesine dönecek olursak, adına “ileri demokrasi” dedikleri bir hedef doğrultusunda bir yolda emin adımlarla gidiyoruz. Bunu ne vakit duysam Tolstoy’un meşhur Anna Karenina karakteri ağzından yazdığı cümleler gelir aklıma; “Bir insanı az ya da çok sevemezsin. Onu ya seviyorsundur, ya da sevmiyorsundur. Bu duygunun azı veya çoğu olmaz” der hanımefendi bir yerde.. Buna katılıyorum şahsen, aynı şekilde bir ülkede ya demokrasi vardır, ya da yoktur. Az demokrasi varsa hiç yoktur zaten, çok demokrasi diye bir kavram zaten abes. Yani olan şey demokrasinin olması veya olmaması meselesidir. Kulağa Shakespearevari geliyor, ancak gerçek bu. Kavramın başına takılan “ileri” gibi nitelendirmeler esasında hiçbir anlam barındırmayan içi boş nitelendirmelerden öte bir şey değil.

Son zamanlarda merak ediyorum delice, Bülent Arınç ve Recep Tayyip Erdoğan gibi şahıslar şimdinin değil de 1980′lerin iktidarında olsalardı nasıl hareket ederlerdi? Şimdinin Diyarbakır Cezaevi, Mamak Cezaevi hatıralarından başka neler dinliyor olurduk kim bilir, hiç düşündünüz mü? Bana kalırsa bunlar geçmişte gerçekten yaşananların, zulüm anlamında fersah fersah önüne geçen türden hadiseler olurdu. Tabii bu benim varsayımım ve sınama imkanımız ne yazık ki yok, ya da çok şükür ki yok mu demeliydim?

Temas

Neden bu şekilde düşünüyorum ve size neden bunları anlatıyorum? Doğan Yurdakul’un katıldığı cenaze törenine dair bazı fotoğraflar gördüm. Muhtemelen 60′lı yaşlarında olan bu adama 4-5 tane sivil giyimli polis nezaret ediyor. Nihat Genç cenazeye katıldığı için bizzat şahit olmuş olanlara, muhtemelen içinden yoğun bir sinir krizi geçirmiştir. Doğan Yurdakul’un çeşitli fotoğraflarına bakıyorum; tabutu taşırken sivil polislerden bir tanesi kendisiyle çok yakın fiziksel temas halinde. Defin sırasında mezara toprak atıyor, aynı şekilde. Acaba tabutu taşırken bir anda tabutu öyle bırakıp kaçacağından mı korktular bu adamın anlamadım? Nihat Genç’in de yazdığına göre cezaevi arabası mezarın başına kadar gelmiş. Doğan Yurdakul inip iki adım attıktan sonra eşinin mezarına gelebilmiş, kürekle toprak attıktan sonra da yine bir adımla cezaevi arabasına binivermiş.

Bir adam padişahımıza taş atar, daha doğrusu polislere, sonrasında ölür… Padişahımız öfkelenir arkasından bir sürü laf söyler. “Ama öldü??” dersiniz hüzünle, “Ben bilmem, taş attı” olur cevap. Bir adamın eşi vefat eder, cenazesine gider, böyle bir anında bile türlü çirkef muameleye maruz kalır. Padişaha; “Ama eşi öldü?..” dersiniz, “Ben bilmem, yapmasaydı” olur cevap (Artık neyi yaptıysa, şu dakika itibariyle onu da bilmiyoruz). Bir de yapıp minnet eylememesi var ki affedilir gibi değil zaten.

Tüm bunlar dehşetengiz geldi mi size de, sanmıyorum.

Not: Nihat Genç’in cenaze ve bahse konu muamele ile ilgili şahit olduğu olayları anlattığı yazısı için böyle buyurun.)

Düzeltme: Söz konusu kişiler sivil polis değil, sivil giyimli jandarmalarmış. Kütüphaneci de olsalar çok fark etmeyecek ancak düzeltmemizi yapalım.

Sivil polisin vazife bilinci Sefiller romanındaki polis başmüfettişi Javert ile eşdeğer. Ancak kendisi bir roman karakteri olmadığından hikayenin sonunda Javert'in yaşadığı içsel aydınlanmayı yaşayamayacak. Tek fark o...

Bu bilgiden sonra başlıkta cevabını aradığımız konuya dönersek iyi olur. Malumunuz, ya da değiliniz; gericilik kavramını toplumumuzda kullanmayı seven iki ana kesim var. İlki sol kesim, ikincisi de soyları şu günlerde tükenme noktasına gelen Kemalist kesim. Kavramı kullanan gruplar farklı ideolojik kökenlerden geldikleri için de bu kavramın söz konusu iki farklı kesim için farklı anlamlar ihtiva etmesi de gayet doğaldır.

Sol gruplar, gericilik kavramını daha ziyade “piyasa ekonomisini” ve liberalizmin bilimum ekonomik postulalarını (ön kabullerini) ifade etmek için kullanırken, Kemalist gruplar bu kavrama siyasal bir anlam yüklemeyi yeğlemişlerdir. Gerici kelimesini duyan bir Kemalist’in aklına ilk etapta gelecek imajlar veya key-wordler sakal, sarık, çarık, irtica, şeriat vb. şeyler olacaktır. Yani bir taraf için sosyo-ekonomik, diğer taraf için de siyasal bir anlamı haiz olduğunu söylersem yanlış yapmış olmam zannediyorum.

Bu kısa tanımlalardan sonra belirttiğimiz hususları bu noktada başlığın ikinci sorusu ile bağlarsak çok da iyi güzel ederiz. Sevgili dostlar, AKP gerici bir oluşum mudur? Ben şahsen, bu soruya yukardaki “gericilik” kavramları ışığında cevap vermeyi uygun görmüyorum. Ancak yine de fikrimi beyan etmem gerekirse; evet, AKP gericinin de gericisi bir siyasi partidir derim.

Şimdi neden böyle düşündüğümü de belirteyim izninizle. Nasıl ki Sol kesim ve Kemalist kesim için gericilik kavramına farklı anlamlar atfediliyor, ben de bahse konu bu kavrama kendimce bir anlam yüklüyorum. Ben konuya ne ekonomik, ne de siyasal açıdan bakıyorum. Elbette bunlar da belli bir ölçüde bir takım somut dayanakları olan varsayımlar, ancak benim bunlardan daha fazla önemsediğim bir husus var. O da “kültür” sevgili arkadaşlar.

AKP gerici bir oluşumdur, ancak bu onun kasten ve isteyerek tercih ettiği bir durum değildir. AKP gericidir, çünkü elinden aksi yönde hareket etmek gelmez. Ekonominin yıllarca atıl kalmış kaynaklarını harekete geçirerek ona güçlü bir dinamizm kazandırabilir, ancak aynı başarısını kültürel anlamda gerçekleştiremez. Ucube diye niteleyip bir heykeli parçalattırabilir, ancak bırakın ondan daha güzelini, onda biri nitelikte bir heykeli dahi yapıp yerine koyamaz. Benimsediği kültürden, fıtrattan yetiştirip çıkardığı sanatçı Nihat Doğan prototipini aşamaz. En azından şimdiye kadar aşamadı. Gazetecileri, televizyoncuları çeşitli bahanelerle cezaevlerine tıkar, ele geçirdiği merkez medya organlarında yüzlerce yeni yetme, Nihat Genç’in çok benimsediğim tabiriyle “esersiz, estetik duygulardan uzak” gazeteciler yetiştirebilir. Ancak yine hiçbiri Ergenekoncu atfettikleri bir İlhan Selçuk, televizyona çıkmasına zımni bir ambargo koydukları Nihat Genç ya da cezaevindeki diğerlerinin değil tırnağı, tırnaklarının kenarındaki “piç” olamazlar. Şair desen çıkmaz, yazar desen yetiştiremez. Nerede yetiştireceksin, hangi estetik, ulvi duygu ve düşüncelerle donatıp yetiştirebileceksin ki zaten bunları? Tabii ki kaliteli sanatçılar, gazeteciler çıkartmak isterler bünyelerinden, ama kalibereleri, çapları bu amaçlarını gerçekleştirmelerine izin vermez. İşte AKP’nin gayrı-ihtiyari gericiliği bahsettiğim bu biçareliğinden ve kültürel tıkanıklığından kaynaklanmakatadır.

AKP’nin Abdülhamit dönemine olan hayranlığı da yine aynı tıkanıklıktan, geleceğe yönelik vizyon yetersizliğinden kaynaklanıyor zaten. Tıpkı Yeditepe Üniversitesi’nin güncel ve özgün mimari anlayış kıtlığından ötürü kampüslerini ve diğer alanları Selçuklu Mimarisinden esinlenerek inşa etmesi gibi. Yeditepe Üniversitesi’nin AKP’den artısı, bunu yaparken bir şeyleri de yıkıp yok etmemesi olmuştur yalnız, aradaki bu ayrımı da yapalım.

Son söz olarak hangi tür gericiliğin bir ülke için daha zararlı olduğu üzerine de birkaç saniye düşünelim isterseniz;

Misal ekonomik sıkıntı olsa, başta ceremesini çeker ama yine bir yerden para bulur hayatımıza devam ederiz değil mi? Üç yıl sonra veya on yıl sonra, ne zamansa işte… (Sol görüşe atfen)

Gerici bir siyasi iktidar gelse, yıllarca hükmetse iç ve dış politikaya, yine başta ceremesini çeker, sonra en basit ihtimalle bir genel seçimle bunları tarihin çöplüğüne gömeriz değil mi? (Kemalist görüşe atfen)

Ama dilimiz, estetik zevklerimiz ve diğer kültürel değerlerimiz bir kere aşınıp yok olduktan sonra; biz iğrencin iğrenci insanlar olup çıktıktan sonra bundan nasıl kurtulabileceğiz, bir fikri olan var mı?

Yegane kültürel aktivitesi Türkçe Olimpiyatları, yegane toplumsal aktivitesi ise Ramazan’da Somali için sadaka toplamak olan bir ülkede yetiştirilen çocuk olmak başlığına, 30 yıl sonra neler yazılır acaba sözlükte? Bir şey yazılamaz, zira bu başlık 50 karakter limitini geçiyor dediğini duyar gibiyim; aferin güzel tespit.

Bankaların ramazan kampanyaları var bir tornadan çıkma; ramazan ayı boyunca 100 tl harca, 25 tl bonus puan kazan… her iki durumun özünde yatan mantık birbiriyle nasıl da örtüşüyor değil mi? Kapitalizme özgü değerlerin ahlaki standartları ve dini vecibeleri yozlaştırıcı, yıkıcı etkisi değil de ne bu? Ama insanlara sorsak hayırseverliklerinden, cömertliklerinden dem vuracaklar, onun da farkındayım dostlar.

Neyse boşverin sorgulamayı, eleştirmeyi, gelin soframıza oturup akşam yemeklerimizi yiyelim. hemen karşımızda, televizyonda bir haber kanalı açık olsun. Açlıktan ölmek üzere olan bir Somalili çocuğun görüntüsü mutlaka ekranlara gelecektir. Biraz çık çık, vah vah yapar diğer haberle birlikte yemeğimizi yemeye devam ederiz. Ama ramazan hassasiyeti, yemek sonrasında 5 tl lik sms yardımı göndermemizi sağlayabilir de. 5 in, yüzde 25′i ne kadar yapar? Az bir şey yapar değil mi; olsun ama, biriksin biriksin…

Kabuğuyla yiyenlerdensen ortadan bölsen yeterliydi.

Dün ordu komuta kademesinin istifa etmesi üzerine Taraf’ın kullandığı başlık şu olmuş: “Daha Karpuz Kesecektik”. Kendilerinden de bu beklenirdi diyemeyeceğim, ancak demek ki bu beklenirmiş. (-di’li ve -miş’li geçmiş zaman kipleriyle değer yargılarının sorgulanabileceğini bu başlık sayesinde öğrenmiş oldum.)

Üniversite ikinci sınıfta severek alıp okuduğum Cumhuriyet gazetesini okumayı bırakmamın bir sebebi vardı. Okul ana kapısı önünde içinde bulunduğum küçük bir olay yüzünden bir kırılma anı yaşamıştım. Taraf gazetesi ile özellikle anayasa referandumu ve genel seçim öncesi tarafgir duruşlarını görmem neticesinde minimumda, ağır aksak süren ilişkim de bugün itibariyle nihayete ermiş bulunuyor.

Üç senedir cesaretle, azimle, kararlılıkla sürdürülen bir savaşın sonunda gelen “zafer çığlığı” bu kadar çiğ, düzeysiz ve lümpence olmamalıydı. Özveriyle, kahramanca atılan “savaş naralarının” sonundaki çığlık bu olmamalıydı sevgili Taraf.

Son iki yüz senedir hep proleterlerin, yani işçi sınıfının lümpenliği üzerinde duruldu. Halbuki günümüzde değişim ve dönüşüm o kadar hızlı ki, birçok şey Gregor Samsa’nın bir gecede böceğe dönüşmesinden daha hızlı başkalaşabiliyor. Gelin görün işte entelejensiyamızın 0′dan 100 km’ye 5,9 saniyede çıkabilen spor otomobil süratinde lümpene dönüşebilme kudretini. Garibim Gregor korkusundan, utancından yatağın altına saklanıyordu. Bizim lümpene dönüşen entellektüellerimiz, haşmetmeab gazetecilerimizin özgüvenleri gariban Gregor’un aksine tavan yapmış durumda. Hem kanınızı emip, hem de kulağınızın dibinde vızıldayan sivrisinek gözü karalığına sahipler. Bu bahsettiğim dönüşüm de öylesine hızlı ki, bir sabah kalktığımda ben de kendimi bu eleştirdiğim, nefretle iğrendiğim adamlar gibi bulmaktan ciddi ciddi endişe eder hale geldim.

Emre Aköz gibi, Engir Ardıç gibi, Rasim Ozan gibi, Nagehan Alçı gibi hiçbir derinliği, düşünsel estetiği olmayan insanlar memleketin fikir hayatına yön verir pozisyona geldiler. Bu kadar kısa sürede Takvim, Posta, Star toplumu oluverdik. Taraf gibi başta saygı duyduğum basın organları da Gregor Samsa’nın akıbetini yaşamaktan kurtulamadılar. Tabii böcek olmayı kendi iradeleri dahilinde kabul ettiklerinin ayrımını koyabilmek gerek.

Kabul etmek lazım; öyle bir çağın içine girdik ki böcek olan hep kazanıyor, ihya ediliyor. Hah, bu arada unutmadan, neden ayrıldı bilmiyorum ama Taraf’ın, Rasim Ozan’ı Takvim’den derhal geri alması gerekliliğine inanıyorum. Çocuğun bütün potansiyelini açığa çıkartabileceği bir mecra haline dönüşmüşlerken bunu her iki tarafın menfaati için yapmalılar.

Neyse, eğer uğrayan eden kimseler varsa herkese benden yana tekrardan selam olsun. Muhtelif duygu ve düşüncelerimi tekrar çınar altı çaycısında paylaşıyor olacağım.  Duygularımı paylaşacam dediysem çıkma teklif etmem kimseye, endişeniz olmasın =)

Çok yakında burada…

Paraguay'lı mal abla. Vatan gazetesi bir gazetecilik başarısının altına imza atarak bu ablanın Paraguay'da mankenlik yapan Larissa Riquelme olduğunu ortaya çıkarmış.

İnan olsun vuvuzeladan çekmedim bu kadarını, başka herhangi bir şeyden de görmedim bu zulmü…

Dağ gibi İngiltere ezeli rakibi önünde ezim ezim eziliyor, kadın orada yüzünü gözünü İngiltere Bayrağı şeklinde boyamış, elindeki bardak biranın keyfini çıkarıyor. Kameranın kendini çektiğini fark edince de şebekliğin, arsızlığın biri bin para. Halbuki, in the tabeleye bakıyorsun, skor 4-1. Almanya gümbür gümbür top oynuyor karşında. Üşüyoruz Churchill Reis diye ağlayacağın yerde keyfinden zerre ödün vermiyor hanım kızımız. Maksat tribünlerde renkli görüntüler oluşmasına vesile olan taraftar olmak. Sadece İngiliz taraftarlar mı, hayır. İşte aynısı az önce Meksika-Arjantin maçında da zuhur etti. Kafa kafaya giden maçta, bariz ofsayttan takımın gol yemiş, bütün dengeler bunun akabinde aleyhine bozulmaya başlamış. Üzerine iki gol daha peşi sıra gelmiş, adam isyan edeceği, feryat edeceği yerde tribünde zıp zıp zıplıyor. Uzun Bacaklı Edward’la savaşmaya giden İskoç askeri gibi de süslenmiş deyyuz.

Kulüp futbolu istiyorum artık ben kardeşim. Soğudum bu dünya kupası sırasında milli maçlardan köküne kadar. Eksik olsun tribünlerdeki renkli görüntüleriniz. Hele bir de Cannes plajı gibi kendini pazarlama platformu olarak kullanan muhtelif ülkelerden ablalar var ki, of aman aman.

Yeni yetenekler bir tarafa, eskiler de en üretken dönemlerini geçiriyorlar. Oky her hafta ayrı ayrı hikayelerle, hatta birkaç hikayeyle okyucunun karşısına çıkıyor, dergiyi eline alan her insanı mutlaka bir yerinden yakalıyordu. Zavallı Polat’ı, o çok az çizip bıraktığı Şebo’su ve başlı başına bir fenomen haline gelmiş olan Cihangir’de Bi Ev… Sayfalar dolusu hikaye, yaratıcılıkta, üretkenlikte zirve yapmış artık. Bir ayda bu adam nereden bu kadar şeyi kafasında kuruyor, ne zaman çiziyor diye düşünsen işin içinden çıkamazsın. Kenan Yarar bambaşka bir cumhuriyet zaten, her çizgisiyle, anlatımıyla bu dünyadan olmadığını bas bas bağırıyor. Cüstün klasik çizgisinin dışına çıkmayıp da sıkmayan nadir çizer zaten. Kendisini bildim bileli aynı tarz işler ve espiriler çıkartır, ama garip bir şekilde her defasında yeni bir şey okuyor hissiyatına kapılırsınız. Bu konuda Kaan Ertem ile benzeştiririm kendisini. Bülent Üstün ise tüm kadronun belki en yeteneklisi, ama istikrar konusunda sınıfta kalıyor. Bir nevi Türk mizahının Sergen Yalçın’ı, canı isterse sahaya çıkıp oynuyor. Memo Tembelçizer Aşık Memo dörtlüklerine vurmadığı zaman güzel işlere imza atıyor. Göxel’in mikrokosmosu her hafta ayrı bir bomba, Alpay Erdem yine Top Canavarıyla, Hasta Ruh İsmail’iyle, Şevki Teyze’yle artık çılgın atıyor. Nasıl bir sinerji oluşmuşsa artık, bir çizerin vites arttırması anında diğerlerine sirayet ediyor ve ortaya harika eserler çıkıyordu…

Derginin ağır toplarının Uykusuz’a geçmesiyle aslında bir dönem de kapanıyordu. Malum, Lombak aylık olarak yayınlanırken, Uykusuz haftalık çıkmaya başladı. Dolayısıyla eskinin sayfalar dolusu hikaye çizen isimleri daha kısa sürede işlerini çıkarmak zorundaydı. Eskisi kadar yer konusunda şanslı da değillerdi. Burada biraz da Yiğit Özgür faktörü söz konusu sanırım. Biraz iddialı olacak belki ama, Yiğit Özgür’ün üniversite gençliği içinde, özellikle de önceden mizahla pek haşır neşir olmayan kızlar arasında popüler olmasıyla çizerler daha minimal ölçekli çalışmalara yöneldiler. Yani mizah çabuk tüketilir, kullan-at bir niteliğe bürünüverdi. Bu akıma inatla direnen tek bir isim kaldı, o da Oky. Çarpışma ve yeni öyküsü “Barış ve Öbür Diğer Herkes” ile tek sayfalık da olsa öykülerini okuyucu ile buluşturmayı sürdürüyor. Ama Oky’nin bu çabaları da Lombak’ın başta o anlattığım altın çağına özlem duymama mani olamıyor ne yazık ki…

Kötü mü olur şu kadro yeniden aylık olarak çıkan bir mecmuada bir araya gelse:

1 – Kenan Yarar

2 – Oky

3 – Umut Sarıkaya

4 – Göxel

5 – Kaan Ertem

6 – Gürcan Yurt (güzel abijim)

7 – Alpay Erdem (yazı yazmayacaksan, Hasta Ruh’u çizeceksen gel)

8 – Yetkin Gülmen (Ayı oğlu ayı nedir ya)

9 – Ender Yıldızhan

10 – Cengiz Üstün

11 – Memo Tembelçizer

12 – Bir de Liseli Talat’ı çizen eleman, Kamuran Sümer’di sanırım.

Keşke şu piyasada her şey arz-talep dengesi üzerine yürümese.